του Σπύρου Κουταβά
Όταν πρωτοκυκλοφόρησε το «Μέγκλεν», διπλό cd - βιβλίο με Μακεδονικά τραγούδια από την περιοχή της Αλμωπίας, ήμουν από
τους πρώτους που το πήρα στα χέρια μου. Παρότι δεν είμαι γνώστης της λαϊκής παράδοσης των Μακεδόνων της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας, οι ήχοι των χάλκινων και των πνευστών στις γιορτές και τα πανηγύρια σε κάθε γωνιά της περιοχής δημιουργούν κλίμα χαράς και ευφορίας. Το καινούργιο στοιχείο σε αυτή την δουλειά του ερευνητή και χοροδιδασκάλου Χρήστου Άψη από το Εμπόριο Εορδαίας, δεν είναι μόνο μουσικό μέρος των τραγουδιών που λίγο πολύ σώθηκαν στο χρόνο από τις μπάντες που τα έπαιζαν στις γιορτές και τα χαρές των ανθρώπων, όσο οι στίχοι των τραγουδιών που ξανατοποθετήθηκαν στα τραγούδια μετά από σχεδόν ¾ του αιώνα. Είναι γνωστό ότι από ο 1936 ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς εφάρμοσε σκληρές πολιτικές επιτήρησης και φρονηματισμού ενάντια στους Μακεδόνες της Δυτικής και Κεντρική Μακεδονίας που εκτός από τις εξορίες και την τρομοκράτηση των φτωχών χωρικών, περιελάβανε και σκληρές περιοριστικές πολιτικές ως προς την ομιλία της Γλώσσας. Έτσι οι Κρητικοί και Μανιάτες δάσκαλοι στα Μακεδονικά χωριά ξυλοφόρτωναν τα παιδιά που στο σχολείο ξεστόμισαν κάποιες λέξεις στην γλώσσα που μιλούσαν στο σπίτι ενώ απαγορεύτηκε η ομιλία της σε δημοσιες εκδηλώσεις πανηγύρια και χορούς. Μάλιστα μετά τον εμφύλιο υποχρέωσαν τους κατοίκους με δημόσιες τελετές να ορκιστούν ότι «δεν θα ξαναμιλήσουν την σλαβική». Αυτό είχε ως αποτέλεσμα στα πανηγύρια και τις γιορτές οι άνθρωποι να παίζουν τα τραγούδια τους δίχως λόγια. Η κατάσταση αυτή κράτησε έως την πρώτη δεκαετία του 2000 και σήμερα σε πολλές γιορτές και δημόσιες εκδηλώσεις, γάμοι, χαρές κλπ. οι άνθρωποι τραγουδούν στην γλώσσα των γιαγιάδων και των παππούδων τους.
Ο Χρήστος Άψης μετά από έρευνα που κράτησε 25 έτη κατάφερε να εντοπίσει στο σεντούκι της μνήμης των λιγοστών ηλικιωμένων που έχουν απομείνει στην ζωή, στίχους τραγουδιών, της χαράς, του γάμου, του έρωτα και της αγάπης, νανουρίσματα και μοιρολόγια, σκόρπια θραύσματα επιθυμιών της δύσκολης ζωής της υπαίθρου.
Για το «Μεγκλεν» που καταγράφει και αναδεικνύει τη μουσική και πολιτισμική ταυτότητα της περιοχής μίλησε ο Βασίλης Νιτσιάκος Καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Ο κ. Νιτσιάκος μοιράστηκε στο κατάμεστο ακροατήριο του Πνευματικού Κέντρου της Πόλης, τις δικές του τραυματικές μνήμες που έζησε στην Αετομηλίτσα καθότι παιδί Βλαχόφωνης οικογένειας δεν του επιτρεπόταν να μιλήσει στην γλώσσα των γονιών του. Ο κ. Νιτσιάκος τόνισε ότι ανακάλυψε τα Βλάχικα στην διάρκεια της φοιτητικής και αργότερα της ερευνητικής του διαδρομής ως ακαδημαϊκός δάσκαλος. Απέρριψε μετά βδελυγμίας την επιχειρηματολογία ορισμένων κύκλων ότι πίσω από την πίστη των ανθρώπων να μαθαίνουν και μιλούν στην καθημερινότητα τους τα Βλάχικα η τα Μακεδονικά κρύβονται «δράκοι» που μπορεί να πλήξουν την Ελλάδα. «Πρόκειται για ανοησίες που δεν έχουν ουδεμία υπόσταση» κατέληξε.
Η Αλεξάνδρα Ιωαννίδου Καθηγήτρια στο Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών& Ανατολικών Σπουδών του ΠΑ.ΜΑΚ αναφέρθηκε στο ιστορικό πλαίσιο που αφορά την εξέλιξη της Μακεδονικής Γλώσσας και την καθιέρωση της ως γλώσσας της Νότιας βαλκανικής , στις διώξεις και τα δεινά που υπέστησαν οι κάτοικοι προκειμένου να πάψουν να την μιλούν ενώ έκανε και εκτενείς αναφορές στις ευθύνες των ερευνητών και επιστημόνων που στο πλαίσιο της αυτολογοκρισίας η της εξυπηρέτησης τάχα «Εθνικών» επιλογών αποσιώπησαν κρύβοντας κάτω από το εθνικό χαλί όλα αυτά που συζητούμε σήμερα. Ο καθηγητής Κώστας Τσιτσελίκης αναφέρθηκε στις δικαστικές εξελίξεις που αφορούν την ίδρυση συλλόγων για την διατήρηση του Μακεδονικού πολιτισμού και της Γλώσσας τόσο στο Ευρωπαϊκό δικαστήριο όπου η Ελλάδα έχει καταδικαστεί όσο και αυτές που έλαβαν χώρα τελευταία τόσο στο Πρωτοδικείο Φλώρινας όσο κι αργότερα στο Εφετείο δυτικής Μακεδονίας.
Ο Χρήστος Άψης μίλησε για τα 38 τραγούδια με «λόγια» από την περιοχή της Αριδαίας που ήταν γνωστά μόνο στην οργανική τους εκδοχή κι εμπεριέχονται στο άλμπουμ 160 σελίδων με δύο cd. Τα λόγια των τραγουδιών έχουν αποτυπωθεί σε δυο μορφές στο ελληνικό και στο λατινικό αλφάβητο και είναι μεταφρασμένα στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα.
Η ατμόσφαιρα καθ’ολη της διάρκεια της εκδήλωσης είχε έντονα στοιχεία συγκίνησης και συναισθηματικής έκρηξης ειδικά όταν η ορχήστρα υπό τον Σταμάτη Πασόπουλο Μουσικό, διδάσκων στο Τμήμα Μουσικής Επιστήμης& Τέχνης, ΠΑ.ΜΑΚ. έπαιζε τραγούδια που οι ηλικιωμένοι της αίθουσας είχαν προλάβει να ακούσουν ως παιδιά από τα χείλη των παππούδων τους.
Και δύο λόγια για την Υψικάμινο.
Πριν 32 χρόνια μια παρέα νέων της Πτολεμαΐδας που ήταν συσπειρωμένοι γύρω από την έκδοση της «εφημερίδας Επαφή» διοργάνωσε την προβολή της ταινίας το Μετέωρο βήμα του Πελαργού, που το κατεστημένο της πόλης πολέμησε με κάθε τρόπο. Μάλιστα όσα τραγελαφικά έγιναν τότε, στάθηκαν αφορμή ο αείμνηστος Θόδωρος Αγγελόπουλος μέρος τους να τα εντάξει στην θεματογραφία της επόμενης ταινίας του. Σήμερα μια άλλη παρέα νέων της πόλης που δραστηριοποιείται μέσω του Συλλόγου Υψικάμινος αποφάσισε με την παρουσίαση του ΜΕΓΚΛΕΝ να αναδείξει το θέμα της απαγόρευσης των τραγουδιών στην Μακεδονική γλώσσα αλλά και να μας θυμίσει αυτό που είπε προσφάτως ο πρώην Ανώτατος δικαστικός, Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας Χρήστος Ράμμος ότι «θα τραγουδάμε σε ότι θέλουμε και σε οποία γλώσσα θέλουμε». Το οτι η πόλη αλλάζει φυσιογνωμία φάνηκε απο το γεγονός οτι ουδενας απο τους γνωστούς κύκλους της πόλεως αποτόλμησε με τις γνωστές τακτικές να αμαυρώσει την εκδήλωση.
