Σε μια υπόθεση που ξεσήκωσε πολιτικές, εκπαιδευτικές και κοινωνικές αντιδράσεις, το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) αποφάσισε την απόσυρση του άρθρου «Μια γενιά που της έκλεψαν το χαμόγελο…»
του δημοσιογράφου και συγγραφέα Πέτρου Παπακωνσταντίνου από το βιβλίο Νεοελληνική Γλώσσα Γ’ Γυμνασίου. Το άρθρο αφορούσε την Ιντιφάντα, την παλαιστινιακή εξέγερση του 1987, και περιέγραφε τη ζωή των παιδιών υπό ισραηλινή κατοχή. Στη θέση του μπήκε ένα γενικόλογο κείμενο, παραγόμενο από Τεχνητή Νοημοσύνη, με τίτλο «Τα παιδιά μπορεί να μεγαλώνουν διαφορετικά», χωρίς πολιτική ή γεωγραφική αναφορά.
Η αφαίρεση δεν έγινε τυχαία. Όπως παραδέχτηκε στη Βουλή ο υφυπουργός Παιδείας Κωνσταντίνος Βλάσης, η απόφαση ελήφθη έπειτα από παρέμβαση του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος (ΚΙΣ), το οποίο απέστειλε επιστολή στο υπουργείο εκφράζοντας ανησυχίες για το περιεχόμενο. Η αποκάλυψη έγινε απαντώντας σε κοινοβουλευτική ερώτηση της βουλεύτριας της Νέας Αριστεράς Σίας Αναγνωστοπούλου, με τον υφυπουργό να εμφανίζεται αμήχανος και να παραδέχεται την παρέμβαση μόλις στο τέλος της τοποθέτησής του.
Η κυβέρνηση υπερασπίστηκε την αφαίρεση επικαλούμενη «ισορροπία» και «ουδετερότητα». Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Βλάση, το κείμενο παρέβαινε τη σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού επειδή «παρουσίαζε παιδιά με όπλα» και παράλληλα χρησιμοποιούσε το επίθετο «Εβραίος» με τρόπο που «γενίκευε ευθύνες». «Πριν 20 χρόνια δεν υπήρχε ο ορισμός του αντισημιτισμού όπως σήμερα», σημείωσε, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η σημερινή νομοθεσία επέβαλε την αλλαγή.
Η εξήγηση αυτή δεν έπεισε τους επικριτές. Ο φιλόλογος Γιώργος Καββαδίας σημείωσε ότι «όταν αφαιρείς μόνο τις φωνές των αδυνάμων, η σιωπή σου γίνεται κραυγή», ενώ η φιλόλογος Αρετή Σπαχή σχολίασε πως αν απομακρύνονται όλα τα «επικίνδυνα» ή αμφιλεγόμενα θέματα, τότε το μάθημα της Γλώσσας θα περιοριστεί σε «εθνικές υμνωδίες» και θα πάψει να καλλιεργεί σκέψη και ευαισθησία. Η αφαίρεση, κατά τους εκπαιδευτικούς, εντάσσεται σε μια γενικότερη τάση αποστείρωσης της σχολικής ύλης από ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές εντάσεις, προκειμένου να προσφερθεί ένα ακίνδυνο, αλλά φτωχό ως προς το περιεχόμενο σχολείο.
Ο ίδιος ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου αντέδρασε έντονα, χαρακτηρίζοντας την πράξη «απίστευτη πολιτική αθλιότητα» και «προσπάθεια δολοφονίας χαρακτήρα». Σε ανάρτησή του, σχολίασε: «Αντισημίτης επειδή τα παιδιά έπαιζαν ‘Άραβες και Εβραίοι’, όπως εμείς παίζαμε ‘κλέφτες και αστυνόμοι’; Αντισημίτες και οι Τζορτζ Μπους, Μπαράκ Ομπάμα, Τζο Μπάιντεν που προσφωνούν το Ισραήλ ως ‘εβραϊκό κράτος’; Ντροπή σας κύριοι. Σε ό,τι με αφορά: ΔΕΝ ΣΑΣ ΦΟΒΑΜΑΙ.»
Ο συγγραφέας κατήγγειλε ότι το κείμενό του όχι μόνο δεν προάγει μίσος, αλλά αντίθετα καταδικάζει τις επιθέσεις αυτοκτονίας και δεν περιέχει καμία αποθέωση παιδιών-στρατιωτών. Κάλεσε δε την ΕΣΗΕΑ και τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης να πάρουν θέση, ενώ άφησε αιχμές για το αν η ελληνική κυβέρνηση ενεργεί ως εθνική ή ως «ισραηλινή» κυβέρνηση.
Η υπόθεση αποκτά ευρύτερες διαστάσεις, καθώς αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο διεθνείς πολιτικές ευαισθησίες, ιδίως γύρω από το Ισραήλ και το παλαιστινιακό ζήτημα, επηρεάζουν την εσωτερική πολιτική και εκπαιδευτική ατζέντα της Ελλάδας. Η αντικατάσταση του κειμένου με ένα γενικευμένο, ουδέτερο κείμενο τεχνητής νοημοσύνης εγείρει ερωτήματα για το αν η ελληνική εκπαίδευση υποχωρεί απέναντι σε πολιτικές πιέσεις, στερώντας από τους μαθητές κρίσιμες ιστορικές και κοινωνικές γνώσεις.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό, όπως το έθεσε χαρακτηριστικά ένας εκπαιδευτικός: «Η Ιντιφάντα ήταν μέσα στο βιβλίο. Τώρα δεν είναι. Οι δάσκαλοι θα την κρατήσουν ζωντανή στην τάξη ή θα παραδοθούν στη σιωπή;»
Η αφαίρεση του κειμένου για την Ιντιφάντα από το σχολικό βιβλίο Γ’ Γυμνασίου μετά από παρέμβαση του ΚΙΣ και με επίσημη επίκληση της προστασίας από τον αντισημιτισμό προκαλεί έντονες πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις. Για πολλούς πρόκειται για μια πράξη που ξεπερνά τα όρια της παιδαγωγικής επιλογής και αγγίζει την πολιτική λογοκρισία. Την ίδια στιγμή, ανοίγει τη συζήτηση για το ποια ιστορία και ποια φωνή έχουν θέση στη σχολική αίθουσα μιας δημοκρατίας.
© IBNA 2025
